De Weerd is een tijdelijke tuin op het voorplein van het Bonnefantenmuseum. Dit ecologische kunstwerk brengt een ode aan de natuur langs de Maas en is samengesteld door kunstenaarsduo Stefan Cools en Sandra van den Beuken, en aangelegd door Jonkers daktuinen.
Steppingstones in stedelijk gebied
“Aan de achterkant van het museum loopt de Maas”, vertelt Stefan. “Planten en dieren gebruiken deze rivier om zich te verplaatsen. Echter vormen steden steeds vaker een obstakel. Wat zij nodig hebben, zijn inheemse steppingstones in stedelijk gebied waar zij kunnen landen, rusten, eten en op kracht komen om hun weg te vervolgen. Met dit tijdelijk kunstwerk trachten wij een groene steppingstone in de stad te creëren. Met als centrale vraag: Kunnen dieren dit opzoeken en er gebruik van maken?
De vorm en de inrichting van het organische kunstwerk zijn gebaseerd op de waard (in het Limburgs De Weerd genaamd); het vlakke rivierlandschap langs de Maas. Stefan en Sandra deden hier veldonderzoek en verzamelden materialen en zaden. In het kunstwerk werd uitsluitend gebruik gemaakt van bomen, heesters, vaste planten, zaden en zwerfafval die Stefan en Sandra zagen of verzamelden langs de Maas.
Waardplanten voor meerwaardeg
Door te monitoren en te meten, brengen Sandra en Stefan in kaart of de planten en dieren die leven langs de Maas het tijdelijke kunstwerk weten te vinden. “Toen het kunstwerk nog niet af was, zagen we al graafbijtjes verschijnen”, vertelt Sandra. “In juni hebben we samen met studenten van de Universiteit in Maastricht zoveel mogelijk soorten geïnventariseerd. We zagen onder andere zeldzame Aziatische Langsteelgraafwesp, Muntschildpadtor, Icarusblauwtje, Kortvleugelboorkever, Distelvlinder, Bleekgele Weekschildkever, Nachtvlinder, Grote narcisvlieg en Kleine Wespenboktor. Deze insecten komen specifiek voor in de maasomgeving en hebben waardplanten nodig om te overleven. “Door enkel inheemse planten en zaden te gebruiken, vestigen de dieren die verbonden zijn aan deze planten (voor eten of als waardplant) zich ook bij De Weerd” zegt Stefan. Het diertje dat graag op munt leeft, zagen we in De Weerd ook daadwerkelijk op de munt zitten.”
Technische uitdaging
De grootste uitdaging bij de realisatie van deze kunstzinnige tuin was dat het reeds aanwezige straatwerk gehandhaafd moest blijven. De tuin moest dus op zichzelf staan, zonder dat de planten gaan wortelen in de ondergrond. Voor deze technische uitdaging klopten Sandra en Sefan aan bij Jonkers daktuinen. Zij werkten eerder samen aan een daktuin bij Museum van Bommel van Dam in Venlo. “Wij wisten dat Jonkers de kennis en ervaring in huis heeft om deze uitdagende klus te klaren”, deelt Stefan. “Ook werken wij graag met hun samen omdat het team van Jonkers altijd meedenkt in oplossingen en mogelijkheden. De hoveniers zijn zeer betrokken, oprecht geïnteresseerd in het verhaal achter dit project en werken met passie. Al die factoren, maakt dat we graag met Jonkers samenwerken.”
Sandra en Stefan bogen zich over het ontwerp en het beplantingsplan. Jonkers maakte de vertaalslag naar een technisch uitvoerbaar plan. “Bij dit project kozen we voor de opbouw van een retentiedak, waarbij we op het bestaande straatwerk een schijngrondwaterspiegel hebben gecreëerd”, vertelt Bas Janssen, projectleider daktuinen bij Jonkers. “En we kozen voor een Nederlands daktuinsubstraat. In tegenstelling tot de traditionele substraten is dit substraat van 100% Nederlandse komaf met elementen die ook rond de Maas te vinden zijn.”
Bodem als basis
“Bij dit project hebben we goed gekeken welke lagen grond waar bij de Maas voorkomen”, vertelt Sandra. “Dit hebben we exact nagebootst, want de bodem is de basis. Het lage gedeelte bestaat uit zand en grind. In de middenlaag zit leem en de bovenste laag bestaat uit het daktuinsubstraat. Ook de stijlrand die langs de Maas voorkomt, is in het kunstwerk verwerkt. En de planten hebben we exact geplaatst zoals ze ook bij de Maas voorkomen; een plantje dat onder een kei groeit, hebben we in het kunstwerk ook onder een kei geplaatst.”
Levend kunstwerk
Door De Weerd gedurende het jaar meerdere malen te bekijken, zie je dat het een levend kunstwerk is. “Met de verandering van de seizoenen verandert ook de beplanting en de dieren die het aantrekt”, vertelt Sandra. “We hopen dat het mensen bewust maakt dat groeninrichting in steden veel robuuster en natuurlijker mag zijn. En dat je door het gebruik van inheemse planten en materialen de leefomgeving van lokale dieren en planten verbetert, ook midden in de stad. Met De Weerd hopen wij een stukje bewustwording en bewondering bij passanten te creëren en de natuur een handje te helpen.”
Op vrijdag 10 oktober staat er een mobiel museum bij De Weerd voor iedereen die meer over dit project wil weten; jong én oud.
Foto's: Moniek Wegdam photography
Over de makers
Stefan Cools is beeldend kunstenaar en Sandra van den Beuken, landschapsontwerper. Samen ontwikkelen zij projecten op het snijvlak tussen kunst, natuur en landschap. Samenwerkingen met o.a. het museum van Bommel van Dam en nu het Bonnefanten, leidden tot bijzondere natuurlijke en tijdelijke tuinen, geïnspireerd op de zichtbare veranderingen in de plattelands en stedelijke leefomgeving.
Stefan Cools & Sandra van den Beuken
Over de makers
Stefan Cools is beeldend kunstenaar en Sandra van den Beuken, landschapsontwerper. Samen ontwikkelen zij projecten op het snijvlak tussen kunst, natuur en landschap. Samenwerkingen met o.a. het museum van Bommel van Dam en nu het Bonnefanten, leidden tot bijzondere natuurlijke en tijdelijke tuinen, geïnspireerd op de zichtbare veranderingen in de plattelands en stedelijke leefomgeving.
Vraag Vrijblijvend Advies aan
Ontdek de Mogelijkheden voor een daktuin
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek en ontdek hoe Jonkers jouw omgeving kan vergroenen. Samen bouwen we aan de groene stad van de toekomst!
Bas Janssen | Projectmanager
